اركستراسيون در موسيقي فلامنكو
فرشاد عابديني سپهر
info@artmusic.ir
در سالهاي اخير در موسيقي فلامنكو در جهان تحولات گسترده اي صورت گرفته است و اركستراسيون هم از اين قاعده مستثني نبوده است.به جز ساز گيتار كه ركن اصلي ساز بندي در اين نوع از موسيقي محسوب ميشود و عناصر فلامنكو از جمله پالماس(كف زدن ) و......( اگر بتوان انها را جز اركستراسيون به حساب اورد ) اركسراسيون موسيقي فلامنكو را ميتوان به دو قسمت عمده تقسيم كرد : يكي اركستراسيون سنتي و ديگري اركستراسيون مدرن در اركستراسيون سنتي اصولا از سازهايي به جز سازهاي كوبه اي يا استفاده از محيط و اشيا اطراف نوازنده وخواننده ساز ديگري مورد استفاده اصولا قرار نميگيرد اما در اركستراسيون مدرن از سازهايي چون سازهاي كوبه اي و فلوت و........و از اواخر دهه هفتاد گيتار الكترونيكي مورد استفاده قرار گرفته است با پيشرفت موسيقي فلامنكو و نواوري هاي اساتيد اين رشته از سازهايي همچون ويلن ، ويلنسل ، كنترباس ، طبلاي هندي ،وبسياري از سازهاي شرقي و غربي استفاده شده است ضمن انكه چند كار هم با اركستر بزرگ اجرا شده است.
در اينجا لازم ميدانم يك نكته را ياداوري كنم : غناي بالا و رنگ مترادف سازهاي چون ويلن و كنترباس بسيار بسيار هماهنگ با موسيقي فلامنكو است بخصوص غم پنهان و شوخ طبعي بالاي اين نوع از موسيقي بسيار قابل انتقال با اين نوع سازهاست و در كل اين چنين اركسترراسيوني قايل تامل است. تمام اين تنوعها بسيار جالب و قابل تحسين است اما گفتار ما به موسيقي فلامنكو در ايران باز ميگردد متاسفانه كمبود ها وعدم خلاقيت در بين هنرمندان اين رشته باعث شده است اركستراسيون مدرن در ايران ضعيف و بي رمق باشد.سالها پيش به كنسرتي رفتم كه در ان برادران صائب به اجراي يك كار تلفيقي گيتار فلامنكو و تار پرداختند كه بسيار نظرم را جلب كرد ان كار به تمام معنا داراي اركستراسيون خوب بود اما بعد از ان كار هيچ كار خوبي كه در ان ساز ايراني با موسيقي فلامنكو در اميخته شود نديدم و نشنيدم.البته يك نكته غير قابل گذشت و بسيار مهم در اين اجرا كه نام برده شد ديده ميشد و ان رعايت نكردن هاموني هاي خاص فلامنكو در اجراي ان قطعات بود. هيچگاه تنها تركيب سازها باعث ارزش كار نميشود هر چند كه شايد تركيب ساز ورنگ اميزي زيبايي اركستر جلوه خاصي به فطعه بدهد اما رعايت نكردن هارموني در قطعات از زيبايي تركيب مي كاهد وشايد كلا ارزش تركيب را هم بي اثر كند. مسئله رعايت هارموني را ميتوان به صورتي ديگر هم بيان كرد : فرض كنيد شما ميخواهيد يك قطعه فاروكا را براي سازهاي مختلف اركستر خود و يك ساز بخصوص همچون ساز تار تنظيم كنيد ( منظورم از اركستر ، اركسترِ متشكل از چند نفر نوازنده است )خوب اگر قرار باشد اركستر شما با سازهاي گيتار خود قطعه فاروكا را اغاز كند وبعد از شروع يكهو ساز ايراني را اضافه كنيد و ساز ايراني به جاي رعايت كمپاسها ، اكورد ها ، فواصل دستگاه فاروكا و........شروع به نواختن يك قطعه در دستگاه شور يا ماهور كند كه ديگر ان قطعه، قطعه فاروكا نيست و اين قضيه در مورد سازهاي كوبه اي نيز صادق است. رعايت كمپاسها ، فرم ، شكل ، هارموني و اكوردها و فواصل دستگاههاي فلامنكو در هنگام تركيب بندي سازهاي اركستر فلامنكو با يك ساز بخصوص از ابتدايترين قواعد اين كار است. سخن اخر اينكه ، موسيقي غني ايراني مي تواند با رعايت شكل و فرم موسيقي فلامنكو و با حفظ ماهيت صوتي ساز ايراني ميتواند فلامنكو را به درجه اي غني در موسيقي سوق دهد.من اطمينان دارم كس يا كساني كه در اين راه گامِ استوار و قويي بردارند به شهرت و اعتبار جهاني نائل خواهد شد
